The Value Within Gems  ศาสตร์เบื้องหลังอัญมณี ศักดิ์รพี จูธนทรัพย์

The Value Within Gems ศาสตร์เบื้องหลังอัญมณี ศักดิ์รพี จูธนทรัพย์

อัญมณีเป็นสิ่งที่อยู่คู่กับมนุษย์มาอย่างยาวนาน ด้วยสีสันที่งดงามและความหายากทำให้เป็นที่นิยมของกลุ่มนักสะสม สะท้อนรสนิยม ความเชื่อ รวมทั้งกลายเป็นทรัพย์สินที่มีค่าในแง่การลงทุน ประเทศไทยเองเป็นอันดับต้น ๆ ของโลกที่ผลิตและจำหน่ายอัญมณีสร้างรายได้เข้าประเทศจำนวนมาก โดยที่เบื้องหลังความงามของอัญมณีเป็นศาสตร์ที่ต้องใช้ความรู้และความชำนาญหลายสิบปี ตั้งแต่การจำแนกชนิดอัญมณี การประเมินคุณภาพ ไปจนถึงการกำหนดมูลค่าในตลาด

คุณศักดิ์รพี จูธนทรัพย์ คือนักวิชาการฝึกอบรมและผู้เชี่ยวชาญด้านอัญมณีศาสตร์ของไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งนักวิชาการฝึกอบรม สังกัดฝ่ายบริการวิชาการและพัฒนาผู้ประกอบการ สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ GIT ด้วยประสบการณ์ทั้งในแวดวงวิชาการและภาคธุรกิจนี้เอง เขาจึงมีมุมมองที่ครอบคลุมตั้งแต่ศาสตร์การตรวจสอบอัญมณี ไปจนถึงโอกาสและความท้าทายของผู้ประกอบการไทยในตลาดยุคใหม่

เส้นทางที่ชีวิตพาไป

คุณศักดิ์รพีหรือเต็ก เติบโตมาในครอบครัวไทยเชื้อสายจีน มีพี่น้องทั้งหมด 5 คน โดยตนเองเป็นลูกชายคนเดียวและเป็นลูกคนกลาง ในวัยเด็กมีความชื่นชอบการเล่นเกมคอมพิวเตอร์เป็นอย่างมาก ต่อมาเมื่อเข้าศึกษาระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนวัดสุทธิวราราม แม้จะชอบด้านคอมพิวเตอร์ อยากสร้างเกมและเขียนโปรแกรม แต่คุณพ่ออยากให้เรียนสาขาที่สามารถออกมาทำธุรกิจได้มากว่า

จนกระทั่งจบมัธยมปลาย เขาตัดสินใจขออนุญาตคุณพ่อไปศึกษาต่อที่คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แต่ไม่สามารถทำเกรดสู้กับคนอื่นได้จึงได้ลงเรียนในสาขาอัญมณีวิทยาแทน

เดิมทีครอบครัวของคุณศักรพีทำธุรกิจเครื่องเงิน ประเภทช้อนส้อมเงินและทองเหลืองรวมถึงของใช้ต่าง ๆ เป็นงานทำแบบบ้าน ๆ ตั้งอยู่อาคารพานิชณ์โดยไม่มีแบรนด์ เมื่อมีโอกาสได้เรียนสาขาอัญมณีวิทยา จึงประเมินว่าน่าจะมีความใกล้เคียงกับธุรกิจเครื่องเงินของที่บ้านได้ พอเข้าไปเรียนจริง ๆ คุณศักดิ์รพียอมรับตามตรงว่าไม่ชอบวิชาอัญมณีวิทยา เนื่องจากไม่เข้าใจวัตถุประสงค์ของการนั่งส่องกล้องจุลทรรศน์เพื่อวิเคราะห์มลทินภายในเม็ดพลอย แต่ก็เรียนจบมาจนได้

เมื่อสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี จึงมุ่งหน้าเข้าสู่โรงงานผลิตเครื่องประดับเงินและทอง โดยเริ่มเข้าทำงานในตำแหน่งธุรการ ได้รับมอบหมายให้ดูแลการจัดทำแคตตาล็อกสินค้า หลังจากทำงานธุรการได้ระยะหนึ่ง รู้สึกว่าไม่เติบโตจึงตัดสินใจลาออก หลังจากนั้นได้ไปเรียนทำเครื่องประดับที่โรงเรียนฝึกอาชีพกรุงเทพมหานคร (หลวงพ่อทวีศักดิ์) โดยตัดสินใจเลือกเรียนสาขาช่างพิมพ์หรือช่างทำต้นแบบเครื่องประดับ

เขาฝึกกับอาจารย์ชานราว 1 ปีจนมีโรงงานติดต่อขอตัวไปทำงาน แต่ได้ปฏิเสธและบอกตามจริงว่าต้องการนำความรู้ไปทำธุรกิจของตนเอง อาจารย์เตือนว่าเขามาผิดทาง เพราะช่างฝีมือที่เก่งต้องใช้เวลา 5 –10 ปี และเมื่อเขาตอบว่าไม่ยอมเสียเวลาตรงนั้น อาจารย์จึงบอกให้เดินไปตามทางของตัวเอง

เมื่อออกมาโดยไม่มีเงินทุน เขากลับมาทบทวนและพบว่าโรงงานของคุณพ่อสอนเฉพาะแพ็กเกจจิงและการตลาด ไม่ได้สอนการผลิตช้อนส้อม จึงกลับเข้าสู่วงการอัญมณีอีกครั้งโดยเริ่มเรียนการออกแบบกับเพื่อนนักออกแบบย่านสีลม ขี่มอเตอร์ไซค์นำงานไปให้ตรวจงานที่คอนโด เพื่อนแนะนำว่าวิธีนี้ช้า ควรเรียนรู้จากงานจริง จึงให้ไปสมัครงานบริษัทเครื่องประดับต่างชาติ พร้อมแนะนำว่าให้รับเงินเดือนเท่าไรก็ได้และทำทุกอย่างที่สั่ง เขาเริ่มที่เงินเดือน 7,000 บาท แม้วาดภาพไม่เก่งแต่ขยันจนมีออเดอร์ ภายในปีแรกเงินเดือนขึ้นเป็น 14,000 บาท

ทำงานไปสักพักแต่ยังรู้สึกว่านี่ไม่ใช่ทางของตน และนึกถึงคำสอนของอาจารย์ที่ว่าการเข็นครกขึ้นภูเขายากอยู่แล้ว แต่ที่เลวร้ายกว่าคือการเข็นครกขึ้นภูเขาผิดลูก จึงลาออกอีกครั้ง

ช่วงว่างงาน สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ GIT ติดต่อให้ทำโครงการวิจัย เขาปฏิเสธเพราะเคยไม่ชอบอัญมณีและไม่อยากทำงานวิชาการ แต่เพื่อนมาชวนให้เซ็นสัญญาเพียง 1 ปีจึงตกลงทำโครงการวิจัยของดร.พงษ์จันทร์ จันทยศ ระหว่างทำงานนี้เอง เขาลงพื้นที่พบพ่อค้าพลอยทั้งในกรุงเทพฯ และจันทบุรี ได้ทั้งความรู้และประสบการณ์มาก

เมื่อใกล้ครบสัญญา อาจารย์วิลาวัณย์ อติชาติ (ที่ปรึกษาและอดีตผู้อำนวยการ GIT) เห็นว่าไม่ควรปล่อยเขาไปทำงานที่อื่น จึงให้ร่วมงานประจำที่ฝ่ายฝึกอบรม เพราะการหาคนสอนวิธีตรวจพลอยตามหลักวิชาการได้ไม่ยาก แต่หาคนที่เข้าใจทั้งวิทยาศาสตร์และบริบทของพ่อค้าในตลาดจริงมีน้อยมาก จากนั้นจึงได้เรียนหลักสูตรสากลเข้ามาเปิดสอน ได้แก่ Gem-A (FGA) จากสหราชอาณาจักร และหลักสูตรตรวจสอบและประเมินคุณภาพเพชรของ HRD Antwerp จากเบลเยียม

อาจารย์วิลาวัณย์มองการณ์ไกลว่าในอนาคตคุณศักดิ์รพีจะต้องก้าวขึ้นเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ จึงส่งเสริมให้เรียนต่อปริญญาโท สาขาธรณีวิทยา และให้ฝึกอบเฉพาะทาง อาทิ อบรมหลักสูตร Gem-A หลักสูตร HRD ฯลฯ หลักสูตรเหล่านี้เป็นสากล ทำให้ต้องใช้ทักษะภาษาอังกฤษในการสอบ แต่คุณศักดิ์รพีก็สามารถฝ่าฟันมาได้จนกลายเป็นผู้เชี่ยวด้านอัญมณีอย่างในปัจจุบัน

โลกของอัญมณี มากกว่าความงดงาม

คุณศักดิ์รพีได้ให้ข้อมูลสำหรับผู้ที่สนใจต้องการเข้ามาศึกษาในวงการอัญมณีและเครื่องประดับว่าสิ่งสำคัญประการแรกคือต้องมีความเข้าใจ สามารถแยกแยะความแตกต่างระหว่างเครื่องประดับและอัญมณีออกจากกันอย่างชัดเจน ให้ได้เป็นอันดับแรก เริ่มตั้งแต่

- เครื่องประดับ (Jewelry) หมายถึง ตัวเรือนเป็นหลัก เช่น แหวน จี้ และสร้อยคอ ซึ่งผลิตจากโลหะเป็นสำคัญ (เช่น ทองคำ, เงิน, ทองเหลือง หรือวัสดุคอสตูมต่าง ๆ ) โดยอาจมีเพชรหรือพลอยประกอบอยู่ด้วยหรือไม่ก็ได้

- อัญมณี (Gemstones) หมายถึง ตัวอัญมณีซึ่งจำแนกออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ เพชร (Diamond) พลอย (Colored Stones)

ในกลุ่มอัญมณีประเภทแร่ สามารถจำแนกตามระดับความแข็งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

- เพชร (Diamond) มีระดับความแข็งสูงที่สุดตามโมห์สเกล (Mohs Scale) คือระดับ 10

- พลอย (Colored Stones) ในต่างประเทศเรียกว่า Diamond and Colored Stones หมายถึง อัญมณีสีที่มีระดับความแข็งต่ำกว่า 10

“ในภาษาตลาดคำว่า Colored Stone มักถูกแปลความหมายตรงตัวว่าหินสี แต่ในการค้าขาย การใช้คำว่าหินสีอาจฟังไม่สะดวก พ่อค้าจึงนิยมเรียกว่าพลอยหรือเรียกรวม ๆ ว่า Stone ซึ่งในทางอัญมณีศาสตร์ คำว่า Stone หมายถึงวัตถุอัญมณีที่เป็นของแข็ง ไม่ได้จำกัดเฉพาะคำว่าหินทางธรณีวิทยา ดังนั้นหากพบการโฆษณาขายสินค้าในแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น Shopee หรือ Lazada ถ้าใช้คำว่าหินสี ให้เข้าใจว่าในทางวิชาการกำลังกล่าวถึงพลอย

“สำหรับกลุ่มพลอย ประเทศไทยมีความเชี่ยวชาญอย่างยิ่งในพลอยตระกูลคอรันดัม (Corundum) ซึ่งเป็นแร่ที่มีสูตรเคมีเดียวกัน แต่มีสีแตกต่างกันไปตามธาตุสารมลทิน ได้แก่ ทับทิม (Ruby) คอรันดัมที่มีสีแดง ไพลิน (Blue Sapphire) คอรันดัมที่มีสีน้ำเงิน บุษราคัม (Yellow Sapphire) คอรันดัมที่มีสีเหลือง

“จากประสบการณ์ของผม คนไทยมีความเชี่ยวชาญสูงมากทั้งในด้านเทคนิคการเจียระไนและการปรับปรุงคุณภาพด้วยความร้อน (การเผาพลอย) คอรันดัมมีความแข็งระดับ 9 (เป็นรองเพียงเพชรซึ่งแข็งระดับ 10) วงการการค้าไทยจึงเรียกพลอยตระกูลคอรันดัมว่าพลอยเนื้อแข็ง ส่วนพลอยชนิดอื่นทั้งหมดที่มีระดับความแข็งต่ำกว่า 9 (เช่น สปิเนล, เพริโดต์, ทัวร์มาลีน, อะเมทิสต์, การ์เนต ฯลฯ)  แม้จะมีชื่อเรียกแปลก ๆ จะถูกเรียกรวมว่าพลอยเนื้ออ่อน

“ในมุมมองการค้าของพ่อค้าไทย พลอยเนื้อแข็ง (ทับทิม ไพลิน บุษราคัม) จะถูกประเมินว่ามีมูลค่าสูงเป็นอันดับสองรองจากเพชร ส่วนพลอยเนื้ออ่อนจะถูกมองว่ามีมูลค่าต่ำกว่า อย่างไรก็ตามนี่เป็นเพียงหลักการประเมินในภาพรวม เพราะในความเป็นจริง พลอยเนื้ออ่อนบางชนิดที่มีความหายากสูง อาจมีราคาซื้อขายแพงกว่าพลอยเนื้อแข็งบางเม็ดได้เช่นกัน

“ผมอยากให้ข้อควรระวังสำหรับผู้ซื้อสินค้าผ่านช่องทางออนไลน์ หากพบพลอยที่มีชื่อแปลก ๆ ไม่ใช่ทับทิมหรือไพลิน แต่ถูกตั้งราคาขายสูงถึงกะรัตละ 300,000 – 400,000 บาท (โดย 1 กะรัต เท่ากับ 0.2 กรัม) ผู้ซื้อต้องระมัดระวังเป็นพิเศษและควรเปรียบเทียบกับราคาของพลอยเนื้อแข็งในตลาดก่อนตัดสินใจครับ”

เพชรแท้แยกอย่างไรไม่ให้พลาด

“สำหรับผู้ที่สนใจอัญมณีและเครื่องประดับ วงการนี้นับว่ามีความน่าสนใจตรงที่สามารถทำการค้าในรูปแบบซื้อมาขายไปได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีโรงงานแปรรูปหรือเจียระไนเอง และหากมีเครือข่ายพันธมิตรที่ดีก็อาจได้รับสินค้ามาจำหน่ายก่อนแล้วจึงเคลียร์มูลค่าในภายหลัง อย่างไรก็ตามผู้ประกอบการจำเป็นต้องมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับชนิดและประเภทของอัญมณีเพื่อลดความเสี่ยง โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับเพชรซึ่งเป็นอัญมณีที่ได้รับความนิยมสูงสุด

“กระบวนการตัดสินใจซื้อขายเพชรควรมี 3 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1.การตรวจสอบชนิด (Species) ระบุประเภทของอัญมณีให้ชัดเจนว่าเป็นประเภทใด เนื่องจากมูลค่าของเพชรธรรมชาติ เพชรสังเคราะห์ และเพชรเลียนแบบมีความแตกต่างกันสิ้นเชิง 2.การประเมินคุณภาพ (Quality) อาศัยหลักเกณฑ์ 4Cs ได้แก่ สี (Color) ความสะอาด (Clarity) การเจียระไน (Cut) น้ำหนักกะรัต (Carat Weight) และ 3. การกำหนดราคา (Price) สรุปมูลค่าตามชนิดและระดับคุณภาพที่ประเมินได้

“การใช้คำว่าเพชรจริง เพชรแท้ เพชรปลอม หรือเพชรเทียม เป็นภาษาพูดที่ขาดความชัดเจนและสร้างความสับสน เนื่องจากเพชรธรรมชาติที่ผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพเพื่อเปลี่ยนสีหรือเพิ่มความสะอาดก็ยังคงเป็นเพชรธรรมชาติโดยเนื้อแท้ หรือเพชรที่มนุษย์สร้างขึ้นในห้องปฏิบัติการซึ่งใช้เวลาเพียงไม่ถึง 1 สัปดาห์ก็มีโครงสร้างผลึกและองค์ประกอบทางเคมีเป็นคาร์บอน เช่นเดียวกับเพชรธรรมชาติที่ใช้เวลาตกผลึกใต้เปลือกโลกนานนับพันล้านปี ดังนั้นเพื่อความแม่นยำ ผมจึงแบ่งอัญมณีในกลุ่มเพชรออกเป็น 4 ประเภทหลัก ดังนี้

“1. เพชรธรรมชาติ (Natural Diamond) อัญมณีที่ตกผลึกขึ้นตามธรรมชาติใต้เปลือกโลก มนุษย์ทำหน้าที่เพียงนำขึ้นมาจากเหมืองและทำการเจียระไนเท่านั้น เป็นกลุ่มที่มีความงดงาม หายาก และมีมูลค่าสูงที่สุด

“2. อัญมณีเลียนแบบเพชร (Diamond Simulant / Imitation) วัตถุหรือแร่ชนิดอื่นที่นำมาเจียระไนให้มีลักษณะภายนอกคล้ายเพชร แต่ไม่ได้มีองค์ประกอบทางเคมีเป็นคาร์บอนและมีความแข็งต่ำกว่า 10 เช่น คิวบิกเซอร์โคเนีย (CZ หรือเพชรรัสเซีย) โมสซาไนท์ (Moissanite) หรือแก้ว กลุ่มนี้สามารถตรวจวิเคราะห์ได้ง่ายด้วยเครื่องตรวจเพชรพื้นฐาน (Diamond Tester) หรือตามร้านรับจำนำทั่วไป

“3. เพชรสังเคราะห์ (Synthetic Diamond / Lab-Grown Diamond - LGD) เพชรที่ผลิตขึ้นในห้องปฏิบัติการโดยใช้คาร์บอนเป็นสารตั้งต้น ผ่านกระบวนการความดันและความร้อนสูง มีองค์ประกอบทางเคมีเป็นคาร์บอนและความแข็งเท่ากับ 10 เช่นเดียวกับเพชรธรรมชาติ ในตลาดสากลนิยมเรียกว่า Laboratory-Grown Diamond (LGD) ส่วนในประเทศไทยนิยมเรียกว่าเพชรแล็บหรือเพชร CVD เพชรสังเคราะห์ไม่สามารถแยกแยะได้ด้วยเครื่องมือตรวจเพชรพื้นฐานหรือกล้องขยาย (Loupe) แต่ต้องอาศัยเครื่องมือคัดกรองขั้นสูงที่มีราคาสูง (อย่างน้อย 15,000 บาทขึ้นไป) หรือส่งตรวจวิเคราะห์ ณ ห้องปฏิบัติการอัญมณีศาสตร์

“4. อัญมณีปรับปรุงคุณภาพ (Treated / Enhanced Gemstones) อัญมณีที่ผ่านกระบวนการทางเคมีหรือความร้อนเพื่อพัฒนาสีและความสะอาดให้ดีขึ้น ซึ่งสามารถทำได้ทั้งกับเพชรธรรมชาติและเพชรสังเคราะห์ โดยผู้ขายจำเป็นต้องแจ้งรายละเอียดการปรับปรุงคุณภาพให้ผู้ซื้อทราบอย่างชัดเจน”

เมื่ออัญมณีกลายเป็นสินทรัพย์

เรื่องของเพชรและอัญมณี นอกจากความชอบส่วนตัวที่ซื้อเก็บเอาไว้อย่างเดียวแล้ว บางคนยังซื้อเพื่อลงทุนในเชิงธุรกิจ คุณศักดิ์รพีได้ให้ความเห็นในทิศทางที่ควรจะเป็นดังนี้

“สำหรับการลงทุนในเพชร หลายคนเข้าใจผิดว่าเพชร 1 กะรัตเป็นการลงทุนที่ดี ความจริงเพชรกลม 1 กะรัต (เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 6.5 มม.) ราคากลางอยู่ที่หลักแสนบาทต่อเม็ด (ถ้าต่ำกว่านั้นให้ระวังว่าเป็นเพชรเกรดต่ำหรือเพชรเลียนแบบ) และตลอด 10 ปีที่ผ่านมาราคาขยับเพียงเล็กน้อย จึงไม่คุ้มค่าในแง่การลงทุน

“หากต้องการลงทุนจริง ต้องซื้อเพชรขนาด 2, 3 หรือ 5 กะรัตขึ้นไป และเลือกเกรดท็อปสุดเท่านั้น (สีดีที่สุด เนื้อสะอาดที่สุด เหลี่ยมเจียระไนดีที่สุด) เพชรเกรดท็อป 5 – 6 กะรัต มูลค่าปัจจุบันราว 1 – 10 ล้านบาท อีก 10 ปีข้างหน้าจะหายากและผู้ผลิตรายใหญ่อย่าง De Beers และ ALROSA จะดันราคาให้สูงขึ้นมาก ส่วนเพชรเม็ดเล็กเหมาะสวมใส่เพื่อความสวยงาม ราคาอาจขึ้นช้ากว่าทองคำ แต่เพชรเม็ดใหญ่เกรดท็อประดับ 10 ล้านบาท สร้างมูลค่าได้สูงกว่าทองคำอย่างมหาศาล

“การลงทุนในพลอยสีกลุ่ม Big Three ตลาดสากลโดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา จัดพลอยสีมูลค่าสูงสุด 3 ชนิด ได้แก่ ทับทิม ไพลิน และมรกต ซึ่งครอบครองมูลค่าซื้อขายเกินครึ่งของตลาดพลอยสีทั่วโลก หากซื้อเพื่อลงทุนควรเลือกกลุ่มนี้ โดยมีเกณฑ์ดังนี้

“ทับทิมตั้งแต่ 3 กะรัตขึ้นไป (ไม่เผา เกรดท็อป) ซึ่งหาได้ยากมาก หากพบทับทิมสวยตั้งแต่ 10 กะรัตขึ้นไป ราคาขึ้นอยู่กับความพึงพอใจและอารมณ์ของผู้ซื้อขายเป็นหลัก ไพลินและมรกตตั้งแต่ 5 กะรัตขึ้นไป โดยธรรมชาติมรกตขนาดใหญ่เช่นเท่ากำปั้นพบได้ง่ายกว่าไพลินและทับทิม

ส่วนเกณฑ์ประเมินมูลค่าอัญมณีไม่ได้ดูแค่ขนาด แต่ต้องมี 2 เกณฑ์สำคัญ คือสีสันต้องสวยสดใส ไม่ดำและไม่จืด สีหลักอย่างแดง เขียว น้ำเงิน มีมูลค่าสูงสุด ส่วนพลอยสีใส ดำ น้ำตาล หรือเหลืองมีมูลค่ารองลงมาจากนั้นต้องดูที่ความโปร่งใสและเนื้อใส ส่วนอัญมณีทึบหรือเนื้อหิน (Opaque) ไม่มีมูลค่าทางอัญมณีศาสตร์เลย แม้จะใหญ่เท่ากำปั้นหรือ 5 คนโอบ เช่นโต๊ะมรกตทึบที่พบในประเทศจีน ก็ไม่นับเป็นอัญมณีและประเมินราคาซื้อขายในราคาที่ต่ำมาก”

การซื้อการอัญมณีในโลกออนไลน์

ปัจจุบันวงการอัญมณีเปลี่ยนไปผู้ซื้อและผู้ชายไม่ต้องเดินทางไกล แต่มาเจอกันในโลกออนไลน์ อัญมณีมีราคาตั้งแต่หลักร้อยไปจนถึงหลักหลายแสนบาท ตาดีได้ตาร้ายเสียทำให้ต้องรับผิดชอบตัวเอง คุณศักดิ์รพีแนะนำเทคนิคง่าย ๆ ในการซื้อ - ขายเบื้องต้น

“อย่างแรกให้พิจารณาคำอธิบายและชื่อสินค้า สังเกตการใช้ภาษาและคำระบุประเภทสินค้า หากอัญมณีอย่างทับทิมหรือไพลินเม็ดสวยงามถูกประกาศขายในราคาเพียง 10 ถึง 100 บาท ควรตั้งข้อสงสัยและเปรียบเทียบรายละเอียดกับร้านค้าอื่นในตลาดก่อนเสมอ

“ให้ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของร้านค้า พิจารณาเลือกซื้อจากร้านค้าที่เป็น Official Store มีตัวตนชัดเจนบนแพลตฟอร์ม และศึกษารีวิวจากผู้ซื้อคนก่อนหน้าว่ามีการร้องเรียนเรื่องสินค้าเลียนแบบหรือไม่

“สุดท้ายการตรวจสอบผ่านใบรับรอง (ใบเซอร์) สำหรับการซื้อขายอัญมณีที่มีมูลค่าตั้งแต่ 10,000 บาทขึ้นไป ควรกำหนดให้มีใบรับรองผลการตรวจวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการ เนื่องจากต้นทุนการออกใบรับรองโดยทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 300–500 บาท ถือว่ามีความคุ้มค่าเมื่อเทียบกับมูลค่าของอัญมณี แต่หากเป็นอัญมณีราคาหลักพันบาท การส่งตรวจอาจไม่คุ้มค่าในเชิงต้นทุน และควรเลือกใช้บริการจากห้องปฏิบัติการอัญมณีที่มีมาตรฐานน่าเชื่อถือครับ”

ความจริงเบื้องหลังของใบเซอร์

ใบรับรองผลการตรวจวิเคราะห์อัญมณีหรือใบเซอร์สิ่งสำคัญที่ต้องคำนึงถึงมีอยู่ 2 ประการหลักคือ เรื่องระยะเวลาในการตรวจสอบ และเรื่องต้นทุนค่าใช้จ่าย การนำอัญมณีไปส่งตรวจที่ห้องปฏิบัติการเพื่อให้ออกใบรับรองผล ซึ่งย่อมมีมูลค่าและต้นทุนเกิดขึ้น ดังนั้นผู้ซื้อจึงต้องพิจารณาจากมูลค่าของอัญมณีที่ตนเองครอบครองเป็นหลักว่า มีความคุ้มค่ากับค่าบริการตรวจวิเคราะห์หรือไม่ เพราะในบางกรณีอัญมณีบางเม็ดอาจไม่ได้มีมูลค่าสูงมากนัก แต่ค่าธรรมเนียมการตรวจกลับแพงกว่ามูลค่าของตัวอัญมณีก็มี ซึ่งการส่งตรวจในลักษณะดังกล่าวอาจไม่คุ้มค่าเงินและเวลา

 “ผมขอแนะนำให้ผู้ซื้อใช้วิธีสังเกตและตรวจสอบชื่อประเภทของพลอย พร้อมทั้งเปรียบเทียบลักษณะระหว่างพลอยเนื้อแข็งและพลอยเนื้ออ่อนในตลาดเป็นข้อมูลพื้นฐาน แต่หากเกินความสามารถในการพิจารณาด้วยตนเองจริง ๆ การนำอัญมณีไปขอคำปรึกษาตามร้านเพชรพลอยทั่วไป ก็นับเป็นตัวช่วยเบื้องต้นที่ดีและไม่มีค่าใช้จ่าย แม้จะยังไม่สามารถให้ผลลัพธ์ได้ถูกต้อง 100% เนื่องจากร้านค้าทั่วไปอาจมีข้อจำกัดด้านเครื่องมือและประสบการณ์ แต่ก็เป็นทางเลือกเบื้องต้นที่น่าสนใจ

สำหรับประเด็นเรื่องใบรายงานผลการตรวจวิเคราะห์อัญมณี (ใบเซอร์) ว่ามีโอกาสเกิดข้อผิดพลาดหรือไม่ ในมุมมองส่วนตัวของผม ยืนยันว่าห้องปฏิบัติการทุกแห่งในโลกมีโอกาสเกิดข้อผิดพลาดได้ทั้งสิ้น เนื่องจากในการทำงาน แม้จะใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์และเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูงเพียงใด ก็ยังคงมีข้อจำกัดบางประการ หากเป็นการตรวจเช็กประเภทเพชรพื้นฐาน กระบวนการตรวจสอบสามารถทำได้ง่าย แต่หากเป็นกรณีขั้นสูงเช่น การตรวจสอบประวัติการปรับปรุงคุณภาพ หรือการแยกแยะเพชรสังเคราะห์ จำเป็นต้องอาศัยเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูง

“แต่เพื่อลดความเสี่ยง ผู้บริโภคจำเป็นต้องรู้เขา – รู้เรา และเลือกใช้บริการห้องปฏิบัติการให้เหมาะสมกับบริบทและวัตถุประสงค์ อย่างห้องปฏิบัติการขนาดเล็ก ก็มีข้อดีเรื่องความรวดเร็วและค่าธรรมเนียมที่ประหยัด เหมาะสำหรับการตรวจวิเคราะห์ประเภทอัญมณีพื้นฐานเช่น ตรวจสอบว่าเป็นแก้วหรือโกเมน โดยไม่ต้องรอผลนาน เหมาะสำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการใบรับรองด่วนเพื่อขายสินค้านักท่องเที่ยว ส่วนห้องปฏิบัติการขนาดใหญ่มีข้อดีตรงที่มีเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูงครบครัน ซึ่งช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือในการการันตีผลตรวจ แม้จะมีโอกาสเกิดความคลาดเคลื่อนได้จากปัจจัยด้านการแปลผัลของมนุษย์ก็ตาม

“ในส่วนของสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ หรือ GIT ซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการของรัฐบาลที่ดำเนินงานด้วยเงินภาษีของประชาชน GIT มีความพร้อมด้านงบประมาณในการจัดซื้อเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูง มีเครื่องมือสำรอง และสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีใหม่ ๆ ได้อย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม ท้ายที่สุดกระบวนการสรุปผลก็ยังต้องอาศัยนักอัญมณีศาสตร์เป็นผู้ตัดสินใจ GIT จึงได้มุ่งเน้นการปิดช่องโหว่ดังกล่าวด้วยการผลิตงานวิจัยอย่างต่อเนื่องทุกปี พร้อมทั้งจัดทำมาตรฐาน GIT Standard เพื่อยกระดับมาตรฐานห้องปฏิบัติการอัญมณีขนาดเล็กในประเทศ ให้สามารถเติบโตและสร้างความมั่นใจให้แก่ผู้ประกอบการและผู้บริโภคได้อย่างยั่งยืน

“ศักยภาพด้านเทคโนโลยีและเครื่องมือวิเคราะห์ของห้องปฏิบัติการอัญมณีไทย

สำหรับประเด็นความพร้อมด้านเทคโนโลยีและเครื่องมือวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการอัญมณีของประเทศไทย เมื่อนำไปเปรียบเทียบกับห้องปฏิบัติการระดับสากลในต่างประเทศ ผมสามารถยืนยันได้ว่าเทคโนโลยีและเครื่องมือของประเทศไทยไม่ได้มีความด้อยกว่าต่างประเทศเลยแม้แต่น้อย

“หากประเมินเป็นสัดส่วนเต็ม 100% ศักยภาพด้านเครื่องมือของห้องปฏิบัติการไทยอยู่ในร้อยละ 90 ถึง 99% ทั้งนี้เนื่องจากสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (GIT) เป็นหน่วยงานของรัฐที่ดำเนินงานด้วยเงินภาษีของประชาชน จึงได้รับการสนับสนุนงบประมาณในการจัดซื้อเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูงและเทคโนโลยีใหม่ล่าสุดจากทั่วโลกเข้ามาติดตั้งและใช้งานอย่างครบถ้วน ทำให้ประเทศไทยมีความพร้อมในการให้บริการตรวจวิเคราะห์อัญมณีในระดับมาตรฐานสากลอย่างแท้จริง”

อัญมณีไทยบนเวทีการค้าโลก

 “จากประสบการณ์ ผมไม่สนับสนุนให้ผู้ประกอบการไทยแข่งขันกันเองในประเทศเพียงอย่างเดียว เพราะเป็นทะเลแดง (Red Ocean) ที่ตัดราคากันรุนแรง ผู้ขายรับวัตถุดิบจากแหล่งเดียวกัน เช่น ทับทิมจากจันทบุรี หรือตัวเรือนจากโรงงานเดียวกัน พอเสนอขายในตลาดเดียวกันที่ 15,000 บาท แล้วตัดราคาเหลือ 12,000 หรือ 10,000 บาท กำไรก็ต่ำมาก  

“เครื่องประดับไทยชิ้นละ 15,000 บาท ที่คนไทยมองว่าแพง หากส่งไปขายในสหรัฐฯ รวมค่าจัดส่ง 1,000 บาท เป็น 16,000 บาท ผู้บริโภคที่นั่นไม่ถือว่าแพงเลย สาเหตุที่เขาไม่ซื้อไม่ใช่เรื่องราคา แต่เพราะเขาไม่รู้จักเราและไม่มั่นใจในตัวเราหน้าที่ของผู้ประกอบการไทยจึงเป็นการสร้างความน่าเชื่อถือเพื่อรองรับตลาดต่างประเทศ

“ปัจจุบันอุปสรรคด้านภาษาอังกฤษไม่น่ากลัวอีกต่อไป คนที่ไม่เก่งอังกฤษ (เหมือนผมในอดีต) เขียนรายละเอียดสินค้า (Listing) หรือคอนเทนต์เป็นภาษาไทย แล้วให้ AI แปลและเรียบเรียงเป็นอังกฤษได้อย่างสละสลวย นอกจากนี้ยังมีแพลตฟอร์มการค้าออนไลน์ระดับโลก Amazon, eBay และ Etsy มีหมวดอัญมณีและเครื่องประดับติดอันดับขายดี Top 10–20 อยู่เสมอ แต่ผู้ประกอบการไทยเข้าไปน้อยมาก ทั้งที่ไทยเป็นศูนย์กลางการผลิตเครื่องประดับเงินและการเผาเจียระไนพลอย ขณะที่ต่างชาตินำสินค้าจากไทยไปขายต่อในราคาเพิ่มเท่าตัวเช่น จาก 100,000 เป็น 200,000 บาทก็มี

“ผมมักได้รับคำถามจากนักเรียนว่า เหตุใดจึงขายเครื่องประดับไม่ออก และมักได้รับคำตอบว่าเพราะเศรษฐกิจไม่ดี เครื่องประดับเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย แต่หากวิเคราะห์ตามข้อเท็จจริง ประเทศไทยมีประชากร 70 ล้านคน เป็นผู้หญิง 35 ล้านคน และมีผู้ที่แต่งงานซึ่งจำเป็นต้องใช้แหวนเพชรหรือแหวนพลอยนับล้านคน หากเรายังขายไม่ออก ปัญหาที่แท้จริงจึงไม่ได้อยู่ที่ตัววัสดุหรือสภาพเศรษฐกิจ แต่อยู่ที่การตลาดคือผู้บริโภคหาเราไม่เจอ ราคาไม่สอดคล้อง หรือการลงโฆษณาไม่ตรงกลุ่มเป้าหมาย

“กฎเหล็กการแข่งขันคือ เมื่อใดก็ตามที่สินค้าเหมือนกันโดยไม่มีความแตกต่าง ผู้บริโภคจะตัดสินใจเลือกซื้อจาก ราคาที่ถูกกว่าเสมอ ดังนั้นหากผู้ประกอบการต้องการขายสินค้าในราคาสูงได้แบบแบรนด์หรูอย่าง Cartier หรือ Tiffany เราต้องถอดบทเรียนศึกษากลยุทธ์ Luxury Management และการทำตลาดที่เหนือกว่า คิดในเชิงบวก ว่าเมื่อเขาทำได้ เราก็ต้องทำได้เช่นกัน

“ที่สำคัญนวัตกรรมไม่จำเป็นต้องมาจากตัววัสดุเสมอไป แต่อาจมาจากแนวคิดและการบริการ เราไม่จำเป็นต้องยึดติดว่าจะต้องใช้ทองคำ 14K หรือ 18K เท่านั้น แต่เราสามารถสร้างนวัตกรรมทางบริการได้เช่น การให้บริการรับซ่อมเครื่องประดับ ล้างเครื่องประดับ ต่อสร้อย หรือทำตัวเรือน ถึงบ้านของลูกค้า (In-home Service) ซึ่งหากยังไม่มีใครทำ สิ่งนี้ย่อมเป็นนวัตกรรมบริการที่ช่วยตอบโจทย์ความต้องการ (Pain Point) ของลูกค้าได้อย่างตรงจุด

“วงการอัญมณีและเครื่องประดับยังคงมีโอกาสเติบโตอีกมหาศาล ขอเพียงผู้ประกอบการเริ่มต้นด้วยความคิดเชิงบวก ค้นหาจุดแข็งเฉพาะตัว (Niche) สร้างมูลค่าเพิ่มที่ผู้บริโภคพร้อมจะจ่าย และเปิดรับโอกาสในการขยายตลาดสู่ระดับสากล อุตสาหกรรมอัญมณีไทยก็จะสามารถเติบโตได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืนครับ”

 

 

 

The Value Within Gems ศาสตร์เบื้องหลังอัญมณี ศักดิ์รพี จูธนทรัพย์