พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร

การการเฉลิมพระราชมณเฑียร เป็นพระราชพิธีสำคัญเกี่ยวเนื่องกับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกอีกพิธีหนึ่งซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายว่า พระราชพิธีบรมราชาภิเษกนี้ที่แท้เป็น ๒ พิธี คือ พิธีราชาภิเษก (เฉลิมพระยศ) และพิธีเฉลิมราชมณเฑียร (เสด็จขึ้นประทับพระราชมณเฑียรสถาน) ทั้ง ๒ พิธีไม่จำเป็นต้องทำด้วยกัน ปรากฏในพระราชพงศาวดารว่า เคยทำห่างกันเป็น ๒ คราวก็มี

เครื่องที่เชิญตามเสด็จขึ้นไปประทับพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานประกอบด้วยเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียรและเครื่องราชูปโภค เครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร ได้แก่
-วิฬาร์ (แมว) แมวนั้นว่าเป็นสัตว์รู้อยู่ ไม่ทิ้งถิ่น หมายถึง การอยู่บ้านใหม่เป็นปกติสุขไม่โยกย้าย
-ศิลาบด หมายถึง ความหนักแน่นหรือหมายถึงความไม่มีโชค
-ฟักเขียว หมายถึงอยู่เย็นเป็นสุข เพราะฟักเป็นผลไม้เนื้อเย็น
-จั่นหมากทอง หมายถึงความหนักแน่น หรือหมายถึงความไม่มีโชค
-กุญแจทอง
ต่อมาสิ่งของสำหรับการพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรได้เพิ่มมากขึ้นเช่นในสมัยรัชกาลที่๔ เริ่มใช้พระแส้หางช้างเผือกผู้สมัยรัชกาลที่ ๗ มีการอุ้มไก่ขาวเข้าร่วมพระราชพิธีผู้อุ้มไก่ขาวจะเป็นผู้เชิญธารพระกรศักดิ์สิทธิ์ซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องราชกกุธภัณฑ์ด้วย

การเชิญเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร แต่โบราณมากำหนดให้เฉพาะนางเชื้อพระวงศ์เป็นผู้เชิญซึ่งในสมัยรัตนโกสินทร์ คือ พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า